Linux Sunucularda CPU Kullanımı Nasıl İzlenir ve Analiz Edilir

Giriş

Linux sistem yöneticileri için CPU performansını izlemek, sistem sağlığını korumak adına kritik bir görevdir. Bir sunucunun işlemci kaynaklarının nasıl kullanıldığını anlamak için sistemin sunduğu çeşitli yerleşik araçlar mevcuttur. Bu rehber, anlık izlemeden geçmiş analizine kadar en etkili yöntemleri kapsamaktadır.

Temel İzleme Araçları

İhtiyacınıza göre şu araçlardan birini seçebilirsiniz:

• top / htop: Anlık sistem durumu ve süreç bazlı izleme için.
• mpstat / vmstat / sar: Betiklerde kullanılabilir sayısal veriler ve geçmiş raporlar için.
• ps: Belirli süreçlerin CPU tüketimini listelemek için.
• uptime: Genel sistem yükü (load average) özeti için.

1. top ve htop ile Anlık İzleme

top komutu çoğu sistemde yüklü gelir. Çalıştırdıktan sonra 1 tuşuna basarak çekirdek bazlı görünümü açabilir, P ile CPU kullanımına göre sıralama yapabilirsiniz.

top

İpucu: Eğer htop yüklü değilse, sudo apt install htop (Debian/Ubuntu) veya sudo dnf install htop (RHEL/Fedora) komutu ile kurarak daha görsel ve etkileşimli bir arayüz elde edebilirsiniz.

2. mpstat ile Çekirdek Bazlı Analiz

sysstat paketinin bir parçası olan mpstat, her bir mantıksal çekirdeği ayrı ayrı izlemenizi sağlar. Bu, özellikle tek çekirdekli bir darboğazı tespit etmek için idealdir.

mpstat -P ALL 1 5

3. Süreç Bazlı İzleme (ps)

Hangi uygulamanın CPU'yu tükettiğini görmek için ps komutunu şu şekilde kullanabilirsiniz:

ps -eo pid,user,%cpu,comm --sort=-%cpu | head

Sistem Yükü (Load Average) Nedir?

uptime komutu ile görüntülenen yük ortalaması, son 1, 5 ve 15 dakikadaki kuyrukta bekleyen süreç sayısını gösterir. Bu değerlerin nproc ile öğrendiğiniz mantıksal çekirdek sayısından yüksek olması, sistemin zorlandığına işaret eder.

Uyarı: Yüksek yük ortalaması her zaman CPU kaynaklı değildir. Eğer CPU kullanımı düşük ancak yük yüksekse, disk I/O darboğazı (uninterruptible sleep durumu) yaşıyor olabilirsiniz.

Sonuç

CPU sorunlarını gidermek için önce top veya htop ile genel tabloya bakın. Eğer bir darboğazdan şüpheleniyorsanız mpstat ile çekirdekleri, ps ile süreçleri inceleyin. Geçmişe dönük analiz gerekiyorsa sar komutu en güvenilir yardımcınızdır.