df Komutu Kullanım Kılavuzu ve Hile Sayfası (Disk Alanı Kontrolü)

df Komutu Kullanım Kılavuzu (Disk Free)

Zorluk Seviyesi: Beginner (Temel Kullanım) / Intermediate (İleri Düzey Seçenekler)

df (disk free) komutu, sistemdeki tüm bağlı dosya sistemlerinin disk alanı kullanımını raporlamak için kullanılan temel bir Linux/Unix aracıdır. Bu makale, df komutunun temel kullanımlarını, boyut formatlarını ve çıktı sütunlarını detaylıca açıklamaktadır.

Temel Kullanım

Disk alanı kontrolünün en yaygın yolları aşağıdadır:

Komut	Açıklama
df	Tüm bağlı dosya sistemlerinin disk kullanımını gösterir.
df /path	Belirtilen yolun (örneğin, /home) ait olduğu dosya sisteminin kullanımını gösterir.
df -h	İnsanların okuyabileceği formatta boyutları gösterir (K, M, G - 1024 tabanlı).
df -H	İnsanların okuyabileceği formatta boyutları gösterir (K, M, G - 1000 tabanlı, SI birimleri).
df -a	Tüm dosya sistemlerini (sanal ve yedekli olanlar dahil) listeye dahil eder.
df --total	Listenin en altına toplam kullanım satırı ekler.

Boyut Formatlarını Kontrol Etme

df çıktısının boyutları nasıl göstereceğini kontrol etmek için kullanılan seçenekler:

Seçenek	Açıklama
-h	1024'ün kuvvetlerini kullanarak otomatik ölçeklendirir (Kibibayt, Mebibayt, Gibibayt).
-H	1000'ün kuvvetlerini kullanarak otomatik ölçeklendirir (Kilobayt, Megabayt, Gigabayt - SI standartları).
-k	Boyutları 1K bloklar halinde gösterir (çoğu sistemde varsayılan budur).
-m	Boyutları 1M bloklar halinde gösterir.
-BG	Boyutları 1G bloklar halinde gösterir.
-B SIZE	Belirtilen boyutta blokları kullanır (Örn: -BM, -BG, -B512).

Çıktı Sütunlarının Anlamı

df komutunun varsayılan çıktısında yer alan sütunların açıklamaları:

Sütun	Açıklama
Filesystem	Dosya sisteminin cihaz adı veya uzak yolu.
1K-blocks / Size	Dosya sisteminin toplam boyutu.
Used	Şu anda kullanılan alan.
Available	Kullanıma hazır olan boş alan.
Use%	Kullanılan alanın yüzdesi.
Mounted on	Dosya sisteminin bağlandığı dizin (mount noktası).

Dosya Sistemi Türüne Göre Filtreleme

Belirli dosya sistemi türlerini göstermek veya hariç tutmak için kullanılan seçenekler:

1. Türü Gösterme: -T seçeneği, çıktıya dosya sistemi türü sütununu ekler.
2. Türe Göre Filtreleme: -t TYPE sadece belirtilen türdeki dosya sistemlerini gösterir.
3. Türü Hariç Tutma: -x TYPE belirtilen türdeki dosya sistemlerini çıktıdan çıkarır.
4. Yerel Sistemler: -l sadece yerel (ağ bağlantısı olmayan) dosya sistemlerini listeler.

Örnekler:

# Sadece ext4 dosya sistemlerini göster
df -t ext4

# tmpfs türünü çıktıdan çıkar ve okunabilir formatta göster
df -x tmpfs -h

# Tür sütununu ve okunabilir boyutları göster
df -Th

Inode Kullanımı Kontrolü

Bazen disk alanı yerine, dosya sistemi üzerindeki inode (dosya/dizin meta verisi) kullanımını kontrol etmek gerekir. Bu, özellikle çok sayıda küçük dosya içeren sistemlerde önemlidir.

Komut	Açıklama
df -i	Tüm dosya sistemlerinin inode kullanımını gösterir.
df -ih	Inode kullanımını insan dostu formatta gösterir.

Önemli Not: Inode kullanım yüzdesi (%IUse) %100'e ulaştığında, disk alanınız boş olsa bile yeni dosya oluşturamazsınız.

Özel Çıktı Alanları Seçimi

--output seçeneği ile sadece ihtiyacınız olan sütunları seçebilirsiniz. Bu, otomasyon betikleri için idealdir.

# Sadece kaynak, boyut, kullanılan, mevcut ve yüzde sütunlarını -h formatında göster
df --output=source,size,used,avail,pcent,target -h